Trồng cây thanh nhãn thì cái khó không nằm ở lúc cây con, mà ở hai khâu: làm bông cho đồng loạt và giữ trái không nứt, không rụng. Bài này Phúc An gom lại kinh nghiệm của nhà vườn miền Tây, từ lúc lên liếp, xuống giống cho tới lúc cắt chùm bán, để bà con làm theo từng bước.
Cây thanh nhãn có gì khác nhãn thường?
- Trái: to, vỏ vàng sáng, gai lì; cơm dày, ráo, ít rỉ nước; hạt nhỏ, ngọt thanh.
- Cây: sinh trưởng mạnh, tán xòe rộng nên phải chừa khoảng cách rộng hơn nhãn Ido.
- Bệnh: nhiều nhà vườn thấy thanh nhãn ít bị chổi rồng hơn nhãn Ido, nhãn tiêu da bò. Nhưng ít bị không có nghĩa là không bị, vẫn phải canh nhện lông nhung.
- Nhược điểm: vỏ mỏng nên dễ nứt khi nước lúc khô lúc ướt; chùm đậu dày, không tỉa thì trái nhỏ.
Chuẩn bị đất trồng cây thanh nhãn
Đất và nước
Thanh nhãn hợp đất phù sa, đất thịt nhẹ, tơi xốp, pH khoảng 5,5 – 6,5. Cây chịu hạn tương đối, nhưng sợ úng: rễ ngâm nước vài ngày là vàng lá, thối rễ. Vùng có nước mặn xâm nhập mùa khô thì phải trữ nước ngọt trong mương, không tưới nước lợ cho cây.
Lên liếp, đào mương
- Mặt liếp: rộng 6 – 8m để sau này tán giáp nhau vẫn còn đường đi.
- Mương: rộng 1,5 – 2m, sâu 1 – 1,2m, vừa thoát nước mùa mưa vừa trữ nước mùa nắng.
- Vùng phèn: rải vôi lên mặt liếp, để 15 – 20 ngày rồi mới đắp mô.
Khoảng cách trồng
Nên trồng 6 x 6m hoặc 7 x 7m, tức khoảng 20 – 28 cây mỗi công (1.000m²). Đất tốt, tính tỉa tán lùn kỹ thì có thể trồng 5 x 5m. Trồng dày lúc đầu thì nhìn vườn mau kín, nhưng 4 – 5 năm sau tán chồng lên nhau, rợp, khó làm bông và nhện, nấm phát nhiều.
Đắp mô, bón lót
- Đắp mô cao 40 – 50cm, đường kính khoảng 80cm – 1m.
- Mỗi mô trộn 10 – 15kg phân chuồng hoai (bò, gà, dê), 0,3 – 0,5kg lân và thêm xơ dừa hoặc trấu cho đất tơi.
- Có điều kiện thì trộn thêm nấm đối kháng Trichoderma để ngừa nấm rễ.
Xuống giống thanh nhãn đúng cách
Chọn cây giống
Chọn cây ghép hoặc chiết, gốc mập, lá xanh dày, đọt không xoắn, không có chùm đọt chụm lại (dấu hiệu chổi rồng). Cây ghép thì mắt ghép phải liền, không nứt.
Trồng
- Cắt đáy bầu, rạch dọc bịch nilon rồi tháo nhẹ, đừng để bể bầu đứt rễ.
- Đặt cây giữa mô, mặt bầu cao hơn mặt mô 2 – 3cm. Trồng cạn rễ mới thở được; lấp sâu quá cổ rễ là cây đứng hoài không lên.
- Cắm cọc, cột dây lỏng cho gió không lay gốc.
- Tủ rơm hoặc cỏ khô quanh mô, chừa cách gốc chừng 10cm, rồi tưới đẫm.
Thời điểm: ở miền Tây nên trồng đầu mùa mưa (khoảng tháng 5 – 7) cho đỡ công tưới. Trồng mùa nắng thì phải tưới đều mỗi ngày trong tháng đầu.
Chăm sóc thanh nhãn giai đoạn cây con (năm 1 – 2)
Tưới nước
Mùa nắng tưới 1 – 2 ngày một lần cho ẩm mô, không cần tưới sũng. Mùa mưa thì đi thăm vườn sau mỗi trận mưa lớn, khơi rãnh, đừng để nước đọng trên liếp.
Tạo tán
Khi cây cao khoảng 0,8 – 1m thì bấm ngọn để cây ra 3 – 4 cành cấp 1 phân đều bốn hướng. Mỗi cành cấp 1 lại giữ 2 – 3 cành cấp 2. Cành mọc thẳng đứng giữa tán, cành rũ sát đất, cành yếu thì cắt bỏ. Mục tiêu là tán thấp, xòe như cây dù, sau này dễ làm bông, dễ xịt thuốc, dễ hái.
Bón phân cây con
Cây con ăn “ít mà đều”. Mỗi lần cây ra đọt non là một lần bón.
| Thời điểm | Loại phân | Lượng / gốc |
| Tháng 1 – 6 sau trồng | NPK 20-20-15 hòa nước tưới, kèm humic hoặc đạm cá | 30 – 50g mỗi lần, 20 – 30 ngày một lần |
| Tháng 7 – 12 | NPK 20-20-15 rải cách gốc 30 – 40cm rồi tưới tan | 100 – 150g mỗi lần, khoảng 1 tháng một lần |
| Năm thứ 2 | NPK 20-20-15 + phân hữu cơ | 200 – 300g NPK mỗi lần; 5 – 10kg hữu cơ mỗi năm |
Lượng phân là mức tham khảo, đất màu mỡ thì giảm, đất nghèo thì tăng nhẹ. Bón xong phải tưới để phân tan, đừng rải sát gốc.
Làm bông thanh nhãn (giai đoạn cho trái)
Thanh nhãn có thể ra bông tự nhiên, nhưng thường ra không đều, cây có cây không. Muốn chủ động mùa vụ và bông ra đồng loạt thì phải xử lý.
Bước 1: Nuôi đủ cơi đọt
Sau thu hoạch, tỉa cành già, cành bệnh, cành trong tán, rồi bón phân cho cây ra 2 – 3 cơi đọt. Khi cơi đọt cuối đã già (lá chuyển xanh đậm, cứng) là cây đủ sức làm bông. Cây chưa đủ cơi mà ép bông thì bông ít, trái nhỏ, cây suy.
Bước 2: Ép lá già, cắt nước
Bón phân có lân và kali cao, xịt lân – kali (như MKP) để lá mau già, hạn chế ra đọt mới. Song song là rút bớt nước mương, giữ đất khô vừa phải.
Bước 3: Xử lý ra hoa
Nhiều nhà vườn nhãn ở miền Tây dùng KClO3 (Kali clorat) tưới gốc. Liều được tính theo mét đường kính tán, và mỗi giống, mỗi mùa, mỗi tuổi cây một liều khác nhau. Lần đầu làm thanh nhãn, bà con nên hỏi người đã làm giống này ở địa phương và làm thử vài cây ở liều thấp trước rồi mới làm cả vườn. Quá liều sẽ làm rụng lá, cháy rễ, cây suy vài năm. Sau khi xử lý thì tưới giữ ẩm đều; thường khoảng 3 – 4 tuần là thấy mầm bông nhú.
Nuôi bông, nuôi trái và tỉa chùm
Giữ bông, chống rụng trái non
- Lúc bông nở rộ, không tưới phun mạnh lên chùm bông.
- Xịt Canxi – Bo trước khi bông nở và sau khi đậu trái để bông khỏe, cuống chắc, đỡ rụng.
- Giữ ẩm đều, không để đất khô quá rồi tưới ào.
Phân nuôi trái
- Trái bằng hạt đậu: bón NPK nhiều kali như 15-5-20 hoặc 17-5-23 để trái lớn.
- Trước thu hoạch 30 – 45 ngày: bón thêm kali (ưu tiên kali sunphat, tức kali trắng) cho cơm dày, ngọt, ráo.
- Bón thêm phân hữu cơ hoặc humic để rễ khỏe, cây nuôi trái không bị kiệt.
Tỉa chùm cho trái to
Thanh nhãn đậu chùm rất dày. Khi trái bằng đầu đũa, bà con lặt bớt trái nhỏ, trái méo, trái kẹt giữa chùm; mỗi chùm chừa vừa phải tùy sức cây. Tỉa thì tiếc, nhưng trái còn lại lớn đều, ít nứt, lại bán được giá hơn.
Chống nứt trái
Vỏ thanh nhãn mỏng, nên nứt trái chủ yếu do nước thay đổi đột ngột: nắng hạn lâu rồi gặp mưa to, hoặc để khô rồi tưới thật nhiều. Cách hạn chế là tưới giữ ẩm đều suốt giai đoạn trái lớn, tủ gốc giữ ẩm, và bón đủ canxi.
Sâu bệnh hại cây thanh nhãn và cách phòng
| Đối tượng | Dấu hiệu | Cách phòng |
| Nhện lông nhung | Mặt dưới lá non có lớp lông nâu như nhung, lá xoăn; là tác nhân truyền chổi rồng | Xịt khi cây ra đọt non (hoạt chất như abamectin), cắt bỏ đọt bị chổi rồng đem tiêu hủy |
| Bọ xít, sâu đục gân lá | Đọt non, bông, trái non bị chích, khô, rụng | Thăm vườn mỗi đợt ra đọt và nhú bông, xịt khi thấy mật số tăng |
| Sâu đục trái | Trái có lỗ, phân sâu ở cuống | Tỉa thông tán, lượm trái rụng, xịt khi trái non |
| Thán thư, thối rễ | Lá, trái đốm nâu đen; mùa mưa cây vàng lá, rễ thối | Thoát nước tốt, dọn cỏ rác gốc, xịt thuốc gốc đồng hoặc mancozeb khi trời mưa dầm |
| Dơi, chim | Trái chín bị ăn khoét | Bao chùm hoặc trùm lưới giai đoạn trái chín |
Dùng thuốc thì đọc kỹ nhãn, đúng liều và đúng thời gian cách ly trước khi hái trái.
Thu hoạch thanh nhãn
Từ lúc trổ bông tới thu hoạch thường khoảng 4 – 5 tháng. Trái chín khi vỏ chuyển vàng sáng, gai lì, trơn láng; bóc ăn thử thấy cơm ráo, ngọt là cắt được. Cắt nguyên chùm vào sáng sớm hoặc chiều mát, để nơi râm mát, nhẹ tay cho vỏ không bầm.
Cây ghép, cây chiết chăm tốt thường cho trái bói sau khoảng 2,5 – 3 năm. Năng suất những năm sau phụ thuộc nhiều vào tán, phân và cách làm bông của từng vườn.
Câu hỏi thường gặp khi trồng cây thanh nhãn
Thanh nhãn trồng bao lâu có trái?
Cây ghép hoặc chiết chăm đúng cách thường cho trái bói sau 2,5 – 3 năm. Năm đầu cho trái nên để ít chùm cho cây giữ sức.
Thanh nhãn có cần xử lý ra hoa không?
Cây vẫn có thể ra bông tự nhiên nhưng thường không đều. Muốn bông đồng loạt và chủ động mùa thu hoạch thì nên làm bông như hướng dẫn ở trên.
Vì sao thanh nhãn hay nứt trái?
Phần lớn do nước lúc khô lúc ướt, nhất là gặp mưa sau đợt nắng hạn, cộng thêm thiếu canxi. Giữ ẩm đều và bổ sung canxi sẽ đỡ nhiều.
Trồng thanh nhãn có bị chổi rồng không?
Có thể bị, dù nhiều nhà vườn thấy thanh nhãn ít bị hơn nhãn Ido. Quan trọng là chặn nhện lông nhung ở mỗi đợt đọt non và cắt bỏ đọt bệnh sớm.
Mua cây giống thanh nhãn ở đâu?
Cây Giống Phúc An có cây giống thanh nhãn ươm tại vườn ở Đồng Tháp, giao toàn quốc. Bà con muốn trồng thêm giống nhãn khác có thể xem kỹ thuật trồng nhãn long phụng châu.
- Hotline / Zalo: 0962 888 014
- Địa chỉ: Ấp Phú Hòa, Xã Phú Hựu, Tỉnh Đồng Tháp
- Giờ làm việc: 7:30 – 20:00 (nghỉ trưa 12:00 – 14:00)