Nhắc tới cây Bơ, nhiều bà con mình thường nghĩ ngay đến vùng đất đỏ bazan Tây Nguyên. Nhưng vài năm trở lại đây, nhờ kỹ thuật lai tạo và ghép cải tạo ưu việt, các giống bơ như 034, bơ sáp hay bơ Booth đã “bén rễ” và cho năng suất cực kỳ ấn tượng ngay trên đất phù sa Miền Tây sông nước. Trái bơ dẻo quẹo, béo ngậy không chỉ là thức uống bổ dưỡng mà còn mang lại nguồn thu nhập “khủng” cho nhiều nhà vườn.
Tuy nhiên, bơ là loài cây khá “đỏng đảnh” với nước. Trồng trên đất đồng bằng nếu không đúng kỹ thuật sẽ dễ gặp tình trạng vàng lá, thối rễ. Dưới đây là trọn bộ quy trình Kỹ thuật trồng và chăm sóc Bơ 034 trên đất lên liếp được đúc kết từ kinh nghiệm thực tiễn rập khuôn tại nhà vườn Cây Giống Phúc An, giúp bà con vững tay nghề, rinh vụ mùa bội thu.
I. Yêu cầu sinh thái và Chuẩn bị đất trồng
Để cây bơ bám rễ sâu, phát triển mạnh trên vùng đất phù sa mặn ngọt đan xen, khâu làm đất phải được bà con chăm chút kỹ lưỡng nhất.
1. Đặc điểm thổ nhưỡng & Khí hậu
Bơ cực kỳ sợ úng. Rễ bơ cần độ thông thoáng cao, đất trồng phải tơi xốp, giữ ẩm tốt nhưng tuyệt đối không được đọng nước. Đất thịt nhẹ, đất phù sa ven sông là lựa chọn tuyệt vời. Độ pH lý tưởng cho cây bơ hấp thu dinh dưỡng tốt nhất dao động từ 5.5 – 6.5.
2. Quy cách lên liếp & Đào mương
Ở Miền Tây, buộc phải lên liếp cao.
- Mặt liếp cần rộng từ 5 – 7m, thiết kế hình mai rùa (hơi vồng ở giữa và thoải về hai bên mương) để nhả nước nhanh sau những trận mưa lớn.
- Mương rãnh đào sâu từ 1m – 1.2m, rộng 1.5 – 2m để dự trữ nước tưới mùa nắng và rút phèn, tiêu úng vào mùa mưa.
3. Khoảng cách trồng tiêu chuẩn
Tán cây bơ khi lớn bung xòe rất rộng, lá đan xen nhau.
- Bà con nên trồng thưa với mật độ 6m x 6m hoặc 7m x 7m. Mật độ này giúp cây hứng trọn ánh sáng mặt trời, hạn chế nấm bệnh và cho tỷ lệ đậu trái ở các cành nhện (cành thấp) cao hơn.
4. Kỹ thuật đắp mô & Bón lót
- Kích thước mô: Đắp mô cao khoảng 50 – 60cm, đường kính 80cm – 1m. Đất đắp mô nên lấy lớp đất mặt tơi xốp phơi ải.
- Bón lót: Trộn đều vào mô 10 – 15kg phân bò/phân gà đã ủ hoai mục, 1kg lân nung chảy, 0.5kg vôi bột và đặc biệt không thể thiếu nấm đối kháng Trichoderma. Tưới ẩm và ủ mô từ 15 – 20 ngày trước khi xuống giống để triệt tiêu nấm bệnh.
II. Kỹ thuật xuống giống chuẩn xác
1. Tiêu chuẩn chọn cây giống
Một cây bơ giống khỏe quyết định 50% thành công. Bà con nên chọn các cây giống bơ 034 ghép có vết ghép đã liền sẹo đẹp, tược non vươn thẳng, lá xanh mướt, dày dặn. Tuyệt đối loại bỏ cây có biểu hiện vàng lá, teo ngọn hay bầu đất rêu mốc.
2. Thao tác rạch bầu & Đặt cây
Rễ bơ rất giòn và nhạy cảm. Dùng dao lam rạch nhẹ lớp nilon bọc bầu, tay giữ chặt bầu đất tránh làm vỡ. Khoét một lỗ giữa mô, đặt cây thẳng đứng sao cho mặt bầu cao hơn mặt mô khoảng 3 – 5cm. Lấp đất ém vừa phải quanh bầu (không đạp quá chặt). TUYỆT ĐỐI không lấp đất lút cổ rễ (mắt ghép) vì sẽ làm cây nghẹt thở, dễ thúi gốc.
3. Cố định & Che phủ
Cắm một cây chói (cọc tre) buộc chéo thân cây bằng dây nilon mềm để gió không làm lay động gốc non. Dùng rơm rạ mục, lá chuối khô tủ xung quanh gốc để giữ ẩm, nhưng lưu ý phải tấp rơm cách gốc từ 10 – 15cm để cổ rễ được khô ráo, tránh nấm tấn công. Tưới đẫm nước ngay sau khi trồng.
III. Chăm sóc giai đoạn kiến thiết (Năm đầu tiên)
1. Quản lý nước tưới
Mùa nắng, bà con tưới đều đặn 2-3 ngày/lần, giữ đủ độ ẩm cho rễ cám ăn lan ra. Vào mùa mưa, lập tức dọn sạch cỏ rác dọn đường nước rút, xẻ rãnh xương cá trên mặt liếp cho nước thoát ngay xuống mương, không để đọng vũng qua đêm.
2. Kỹ thuật cắt tỉa & Tạo tán lùn
Đừng để bơ vươn cao tít tắp sẽ rất cực lúc xịt thuốc và hái trái. Khi cây cao tầm 1.2m – 1.5m, bà con mạnh dạn bấm đọt chính. Thao tác này ép cây đâm cành bơi ngang. Tỉa bỏ các cành mọc sà sát đất, cành tăm, cành mọc đâm vào trong tán, giữ lại 3 – 4 cành cấp 1 phân bố đều tứ phía tạo bộ khung hình chiếc dù chóp lùn vững chãi.
3. Chế độ bón phân
Trong năm đầu, ưu tiên phát triển cành lá. Định kỳ 2 tháng/lần, bón 100 – 150gr NPK 20-20-15 hoặc 30-10-10. Kết hợp tưới gốc các dòng phân hữu cơ sinh học, Humic/Fulvic để dưỡng bộ rễ khỏe mạnh. Khi bón phân, luôn rải theo hình chiếu của tán lá, không rải sát gốc.
IV. Xử lý ra hoa và Nuôi trái (Giai đoạn kinh doanh)
1. Kỹ thuật làm bông (Xử lý ra hoa)
Bơ thường ra hoa tự nhiên sau một đợt khô hạn. Vào khoảng tháng 11-12 âm lịch, bà con tiến hành siết nước (cắt nước hoàn toàn) khoảng 15 – 20 ngày. Khi thấy nách lá sưng lẩy mầm hoa, rải nhẹ phân lân và tưới nước nhấp lại từ từ. Phun thêm lân và Kali qua lá để mầm hoa bung mập, sáng và trổ đồng loạt.
2. Kỹ thuật dưỡng hoa & Tăng tỷ lệ đậu trái
Hoa bơ thường rụng sinh lý rất nhiều. Ngay lúc hoa vừa nhú và khi bắt đầu đậu trái non (cỡ hạt tiêu), bà con phải xịt bổ sung ngay Canxi – Bo. Vi lượng này giúp cuống trái dai, chắc, hạn chế rụng lóng cuống khi gặp mưa trái mùa.
3. Chế độ dinh dưỡng nuôi trái
Khi trái to cỡ ngón chân cái, bón thúc NPK 3 số đều (15-15-15 hoặc 16-16-16) để trái lớn nhanh, cân đối. Tầm 1 tháng trước khi thu hoạch, bà con chuyển sang công thức NPK giàu Kali (như 12-12-17) để trái chắc ruột, lên màu da đẹp, tăng độ sáp béo bùi và không bị sượng nước nhão thịt.
V. Lưu ý kỹ thuật đặc thù cho từng giống (Phần biến số chuyên sâu)
- Giống Bơ 034: Giống bơ này có hình dáng thuôn dài cực đẹp nhưng da hơi mỏng. Vào giai đoạn trái lớn, nếu tưới nước thất thường (lúc để khô ran, lúc tưới quá đẫm) trái rất dễ bị nứt dọc thân. Chú ý giữ ẩm độ đất ổn định và xịt định kỳ Canxi, Kali để vỏ dai bền hơn.
- Giống Bơ Booth 7 (Bơ tròn): Trái rất to, tròn trịa, vỏ dày và chín muộn. Do trọng lượng trái nặng, chùm trái vón cục nên cành rất dễ tét, gãy. Bà con bắt buộc phải dùng cây chống nhánh hoặc dây chằng níu cành khi cây mang trái rộ. Đồng thời cần bón lượng phân nhỉnh hơn 15% so với bơ 034 vì bơ Booth ngốn dinh dưỡng rất bạo.
VI. Quản lý sâu bệnh hại phổ biến
1. Nhóm sâu hại chính
Sợ nhất ở cây bơ là Bọ xít muỗi và Nhện đỏ. Bọ xít muỗi chích châm kim vào đọt non và trái non làm trái sần sùi, nổi ghẻ mủ. Nhện đỏ bu dưới mặt lá và vỏ trái làm vỏ xạm màu.
- Xử lý: Phun phòng bằng các hoạt chất sinh học (Abamectin, Emamectin benzoate) vào các đợt cây nhú đọt non và khi trái bằng quả mận.
2. Nhóm bệnh hại
Kẻ thù “không đội trời chung” của bơ là bệnh Thối rễ – Nứt thân xì mủ do nấm Phytophthora cinnamomi gây ra. Bệnh lây lan cực nhanh trong mùa mưa, làm cây rụng lá và chết đứng.
- Xử lý: Cắt đứt nguồn lây bằng cách làm cỏ sạch sẽ, thoát nước mặt liếp cực tốt. Hàng năm (đầu và giữa mùa mưa) dùng thuốc gốc Đồng hoặc Aliette, Ridomil Gold quét lên thân từ mặt đất lên 1m và tưới đẫm phòng ngừa xung quanh vùng rễ.
VII. Thu hoạch và Đánh giá hiệu quả kinh tế
1. Tiêu chuẩn thu hoạch
Bơ là loại trái “già trên cây, chín dưới đất”. Bà con hái lúc trái đã già hườm: Vỏ bớt bóng, sần sùi hơn, khi lắc nhẹ nghe tiếng hột tách rời màng hạt lóc cóc bên trong (đối với bơ sáp truyền thống), hoặc bóc thử xem màng lụa bọc hạt đã chuyển sang màu nâu cánh gián là hái được. Dùng kéo cắt chừa lại phần cuống khoảng 1-2cm để trái không bị nấm bệnh xâm nhập gây thối đầu khi ủ chín.
2. Năng suất thực tế ước tính
Từ năm thứ 4 trở đi, cây bơ bước vào giai đoạn sung mãn. Một công đất (1000m2) trồng chuẩn theo quy trình tại Miền Tây có thể cho sản lượng từ 1 tấn – 1.5 tấn/năm. Với giá bơ 034, bơ sáp ổn định ở mức khá cao, trừ đi chi phí phân thuốc (thấp hơn nhiều so với sầu riêng), nhà vườn nắm chắc trong tay lợi nhuận vài chục triệu đồng/công mỗi năm.
VIII. Tổng kết
Mấu chốt để thành công với cây bơ trên đất Miền Tây thu gọn trong 3 yếu tố: Lên liếp cao chống ngập – Phòng nấm thối rễ chủ động – Bổ sung Canxi Bo chống rụng trái non. Quản lý tốt 3 nhịp này, vườn bơ nhà bà con ắt sẽ sai trĩu cành, da bóng láng, chất lượng sáp dẻo loại 1.
Để có vườn bơ khỏe mạnh ngay từ vạch xuất phát, bà con hãy ghé tham khảo các dòng bơ ghép cực sung, kháng bệnh tốt tại Cây Giống Phúc An.