Trồng cây nhãn cho sống thì dễ, cái khó là làm sao cho cây ra bông đúng lúc mình muốn và giữ đọt non khỏi bệnh chổi rồng. Miền Tây có lợi thế là nhãn làm bông được quanh năm, nên vườn nào chủ động được khâu này thì bán được trái lúc ít người có. Bài này đi từ chọn giống, đắp mô tới làm bông, nuôi trái và hái.
Chọn giống nhãn
| Giống | Đặc điểm | Lưu ý khi trồng |
|---|---|---|
| Nhãn Ido | Trái to vừa, cơm dày, dễ làm bông, trồng nhiều nhất hiện nay | Đậu chùm dày, phải tỉa; vẫn bị chổi rồng dù nhẹ hơn tiêu da bò |
| Nhãn xuồng cơm vàng | Trái to, cơm vàng, ráo, ngọt đậm | Vỏ mỏng, dễ nứt nếu nước không đều |
| Nhãn tiêu da bò | Giống lâu đời, dễ trồng | Rất dễ bị chổi rồng, nhiều vùng đã thay giống khác |
| Thanh nhãn | Cơm dày, ráo, hạt nhỏ | Tán lớn, chừa khoảng cách rộng; xem bài thanh nhãn |
| Nhãn long, Long Phụng Châu | Trái tròn, chịu đất phèn nhẹ khá | Xem bài nhãn Long Phụng Châu |
Chuẩn bị đất trồng cây nhãn
Đất, liếp và mương
Nhãn hợp đất phù sa, đất thịt nhẹ, tơi xốp, pH khoảng 5,5 – 6,5, cần nắng đầy đủ. Rễ nhãn không chịu ngập lâu, nên ở đồng bằng phải lên liếp: mặt liếp rộng 5 – 6m, cao hơn mức nước lớn nhất trong năm 50cm trở lên, mương rộng 1,5 – 2m.
Khoảng cách trồng
- 5 x 5m (khoảng 40 cây/công): khi bà con tỉa tán kỹ sau mỗi vụ.
- 6 x 6m (khoảng 28 cây/công): phổ biến, vườn thông thoáng, dễ làm bông.
Ba năm đầu có thể trồng xen rau, đu đủ, chuối giữa hàng để có thu nhập, nhưng không để cây xen che nắng cây nhãn.
Đắp mô, bón lót
Mô cao 40 – 50cm, rộng 60 – 80cm. Mỗi mô trộn 10 – 15kg phân chuồng hoai, 2kg tro trấu hoặc xơ dừa, 0,3 – 0,5kg vôi và một ít nấm Trichoderma. Để 15 – 20 ngày rồi trồng.
Xuống giống: cây chiết hay cây ghép?
Nhãn bán ra phần lớn là cây chiết và cây ghép. Cây chiết mau cho trái nhưng rễ ăn cạn, gặp gió lớn dễ ngã, nên phải cắm cọc chắc và tủ gốc kỹ. Cây ghép có rễ cọc ăn sâu hơn, đứng vững hơn, cho trái chậm hơn một chút. Dù loại nào, chọn cây lá xanh đậm, đọt không xoăn (dấu hiệu chổi rồng), không có rệp.
- Khoét lỗ giữa mô vừa bầu, rạch bỏ bọc nilon, giữ nguyên bầu.
- Đặt mặt bầu ngang mặt mô, không lấp sâu quá cổ rễ.
- Cắm cọc chéo, buộc dây lỏng tay; cây chiết cắm 2 cọc cho chắc.
- Tủ rơm, lục bình khô cách gốc 10cm, tưới đẫm.
Chăm sóc cây nhãn con
Tưới và tạo tán
Mùa nắng tưới 1 – 2 ngày một lần. Khi cây cao khoảng 1 – 1,2m, bấm ngọn để ra 3 – 4 cành cấp 1, rồi tiếp tục bấm đọt cho ra cành cấp 2, cấp 3. Nhãn ra bông ở đầu cành, nên tán hình mâm, thấp, nhiều đầu cành là tán dễ làm bông nhất. Cắt cành tăm, cành mọc vào trong tán.
Bón phân
| Tuổi cây | Phân | Lượng mỗi gốc/lần | Số lần/năm |
|---|---|---|---|
| Năm 1 | NPK 20-20-15 hoặc 30-10-10 | 50 – 100g | 5 – 6 lần, theo từng đợt ra đọt |
| Năm 2 | NPK 20-20-15 + phân hữu cơ | 200 – 300g + 5kg hữu cơ | 4 lần |
| Năm 3 | NPK 20-20-15 + phân hữu cơ | 400 – 600g + 10kg hữu cơ | 3 – 4 lần |
Lượng trên là mức tham khảo, đất tốt thì giảm. Mỗi đợt đọt non nhú là lúc nhện lông nhung tới, xem phần sâu bệnh bên dưới.
Làm bông nhãn
Chuẩn bị cây
Sau thu hoạch, tỉa cành đã mang trái, cành bệnh, cành rợp; bón hữu cơ và NPK đạm cao cho cây ra 2 – 3 cơi đọt. Cơi đọt cuối phải ra đều và lá đã già (xanh đậm) mới xử lý.
Xử lý bằng KClO3
Ở miền Tây, nhà vườn thường xử lý ra bông nhãn bằng KClO3 (kali clorat) rải hoặc hòa nước tưới quanh gốc theo mép tán, giữ ẩm vài ngày cho cây hút, sau đó khoảng 3 – 4 tuần thì mầm bông nhú. Liều tính theo đường kính tán và khác nhau theo giống: nhãn Ido thường cần nhiều hơn nhãn tiêu da bò. Vì vậy bà con nên hỏi người đã làm đúng giống đó ở địa phương và làm thử vài cây ở liều thấp trước.
- Dùng quá liều hoặc xử lý liên tục nhiều vụ làm rễ yếu, cây suy, lá vàng.
- KClO3 là chất dễ cháy nổ: cất riêng, xa xăng dầu, lửa, không đập mạnh, không để trẻ nhỏ đụng tới.
- Sau mỗi vụ làm bông bằng hóa chất, bón thêm phân hữu cơ để phục hồi rễ.
Giữ bông, nuôi trái nhãn
- Phòng bọ xít và sâu đục cuống ở giai đoạn bông chưa nở và khi trái vừa đậu.
- Lúc bông nở rộ, ngưng xịt thuốc sâu để ong thụ phấn.
- Phun canxi – bo khi bông nhú và sau đậu trái.
- Nhãn Ido đậu dày: cắt bớt đầu chùm hoặc tỉa bớt nhánh trong chùm để trái to đều.
- Trái bằng hạt đậu: bón NPK cân đối; khi trái lớn nhanh chuyển NPK kali cao và kali sulfat cho cơm dày, ngọt.
- Giữ nước đều, nhất là nhãn xuồng: khô hạn lâu rồi mưa lớn là trái nứt.
Sâu bệnh hại cây nhãn
| Đối tượng | Dấu hiệu | Cách phòng |
|---|---|---|
| Chổi rồng (do nhện lông nhung) | Đọt non xoăn lại thành từng chùm như cây chổi, bông dị dạng không đậu trái | Cắt bỏ chùm bệnh đem hủy; xịt Abamectin hoặc lưu huỳnh khi đọt non vừa nhú, lặp lại mỗi cơi đọt |
| Bọ xít nhãn | Bông và trái non bị chích héo, rụng nhiều | Xịt lúc bông chưa nở và sau đậu trái bằng Thiamethoxam hoặc Imidacloprid |
| Sâu đục gân lá, đục cuống trái | Lá non có đường đục; trái có lỗ ở cuống, rụng | Gom trái rụng; xịt Emamectin benzoate khi trái non |
| Sương mai, thối trái | Trái có đốm nâu, mốc trắng, thối nhanh mùa mưa | Tỉa tán thoáng; phun Metalaxyl + Mancozeb hoặc thuốc gốc đồng khi mưa nhiều |
| Rệp sáp | Đám trắng ở cuống chùm, có kiến bu | Dầu khoáng, Buprofezin; diệt kiến |
| Dơi, chim | Trái chín bị cắn, rụng | Bao chùm bằng lưới hoặc túi khi trái bắt đầu ngọt |
Đọc kỹ nhãn, dùng đúng liều và đúng thời gian cách ly trước khi hái.
Thu hoạch nhãn
Từ lúc trổ bông tới hái thường khoảng 4 – 5 tháng, tùy giống và mùa. Nhãn tới độ khi vỏ chuyển màu sáng, láng, gai lì; bóc thử thấy cơm ráo, ngọt, tách khỏi vỏ dễ, hột đen bóng. Cắt nguyên chùm kèm 1 – 2 lá, nhẹ tay, để chỗ mát.
Cây chiết, cây ghép chăm tốt thường cho trái bói sau khoảng 2 – 3 năm. Năng suất những năm sau tùy giống, tán cây và cách làm bông của từng vườn.
Câu hỏi thường gặp về cây nhãn
Nhãn trồng bao lâu thì có trái?
Cây chiết, cây ghép thường cho trái bói sau 2 – 3 năm. Năm đầu cho trái nên để ít chùm cho cây giữ sức.
Không xử lý KClO3 thì nhãn có ra bông không?
Có, nhưng thường ra không đều và theo mùa tự nhiên của cây. Xử lý giúp ra bông đồng loạt và chủ động thời điểm thu hoạch.
Cây nhãn bị chổi rồng có chữa được không?
Cành đã bị thì phải cắt bỏ. Muốn cây sạch bệnh thì phải chặn nhện lông nhung ở mỗi đợt đọt non, làm liên tục nhiều cơi đọt.
Trồng nhãn chiết hay nhãn ghép tốt hơn?
Nhãn chiết mau cho trái nhưng rễ cạn, dễ ngã. Nhãn ghép đứng vững hơn, hợp vùng gió lớn. Vườn đất thấp, gió nhiều nên chọn cây ghép.
Mua cây giống nhãn
Cây Giống Phúc An có các giống nhãn ươm tại vườn ở Đồng Tháp: nhãn xuồng, nhãn xuồng tím, nhãn Long Phụng Châu, nhãn long tím, thanh nhãn.
- Hotline / Zalo: 0962 888 014
- Địa chỉ: Ấp Phú Hòa, Xã Phú Hựu, Tỉnh Đồng Tháp
- Giờ làm việc: 7:30 – 20:00 (nghỉ trưa 12:00 – 14:00)